Wie kent hem niet; die ronde toren in het Hooghoutpark? Onlosmakelijk verbonden met de wijk Brabantpark. Een bijzonder en iconisch object. Als ik lui onderuit op de bank lig, kijk ik uit op deze toren en kan ik daar echt van genieten. Echter, steeds vaker hoor ik buurtbewoners “watertoren” zeggen als ze het over deze lange-Jan hebben. Tijd om ons erfgoed te beschermen! Het kruis bovenop doet eerder denken aan een kerktoren. Maar waar is dan het kerkgebouw? Kortom, wat is dit nou eigenlijk voor toren en welke geschiedenis schuilt erachter?
Water- of kerktoren?
Deze markante toren staat dan wel langs het water maar dat maakt het nog geen watertoren. Buiten het feit dat onze wijk stamt uit een tijd dat watertorens veelal overbodig waren geworden, heeft een watertoren bovendien een waterreservoir bovenin. Onze toren heeft op die plek juist ‘gaten’ dus daar kan onmogelijk een reservoir zitten. Door de gaten heen zie je zelfs klokken hangen. Is het dan toch een kerktoren? Jazeker, deze klokkentoren hoorde ooit bij de vroegere Michaëlkerk.
Zelfde omvang en vorm
Tegenwoordig is de Michaëlkerk gevestigd in appartementsgebouw Leyzicht. Je weet wel, daar waar ook apotheek Brabantpark zit. Maar precies op die plek waar nu dat appartementencomplex staat, stond vroeger de eerste versie van de Rooms-Katholieke Michaëlkerk. Het kerkgebouw had toen ongeveer dezelfde omvang én vorm als het appartementsgebouw nu. Best behoorlijk groot dus, zeker voor een kerk buiten het centrum, in een wederopbouwwijk. In 1957 kreeg architect Kirch uit Leiden de opdracht om de kerk te ontwerpen. In 1958 startte de bouw en in december 1959 werd de kerk ingewijd. Het blokvormige gebouw met plat dak was voor die tijd een moderne, eigentijdse kerk, in de stijl van de Bossche school.
Markant herkenningspunt
Burgemeester Prinsen, waar de Claudius Prinsenlaan naar is vernoemd (weetje tussendoor: hij was ook vader van de onlangs overleden acteur/presentator Joost Prinsen) was vermoedelijk degene die samen met zijn ingenieurs koos voor de Bossche stijl. Dat had tot gevolg dat dit geen traditioneel kerkgebouw zou worden dat overal bovenuit torent. Maar er was wel een uitdrukkelijke wens om de nieuwe wijk in het oosten van Breda een markant herkenningspunt te geven. Dat werd dus onze losstaande klokkentoren, horende bij de kerk. De gemeente betaalde de toren en werd eigenaar, wat overigens niet ongewoon was.
Van kerk naar kathedraal
In 1968 werd de St. Barbarakerk in het centrum van Breda (Prinsenkade) gesloten en later gesloopt. Deze kerk van de beroemde architect Pierre Cuypers, was de kathedraal van Breda. Voor het geval je nu denkt: “kerk, kathedraal… wat is ook alweer het verschil?” Een kathedraal is de kerk waar de bisschop zetelt. De belangrijkste kerk van een bisdom zal ik maar zeggen. Deze eer ging toen naar onze Michaëlkerk en dat bleef zo tot 2001. Toen werd besloten dat de Antoniuskerk in het centrum (St. Janstraat) opnieuw tot kathedraal van Breda werd verheven, zoals eerder al het geval was geweest in de 19e eeuw.
Televisietoren
In 1969 schonk de gemeente de losstaande klokkentoren aan de parochie. Dat betekende dat de parochie ook voor het onderhoud moest opdraaien. Gelukkig werd daarvoor een bron van inkomsten gevonden. Doet de naam Casema nog een belletje rinkelen? Deze kabelexploitant had een groot netwerk in Breda. Sinds 2008 is het bedrijf opgegaan in Ziggo. Maar het was Casema die bijdroeg aan het onderhoud van de toren. Op de toren stonden namelijk antennes die zowat heel Breda voorzagen van radio en tv. De antennes zijn inmiddels verwijderd maar je zou kunnen zeggen dat het indirect ook een televisietoren is geweest.
Sloop, nieuwbouw, toekomst
Intussen kromp de parochie en in 2007 werd de kerk gesloopt. Vanaf 2009 kreeg de Michaëlkerk een zaal in het huidige nieuwbouw complex. De toren is de sloop gelukkig bespaard gebleven. Met zijn 38 meter hoogte en 6,5 meter diameter is het een herkenbaar punt in de wijk. In 2017 verkocht de parochie de toren aan een particulier. Het idee was om er een soort bed & breakfast van te maken. Dat is nooit van de grond gekomen. De toren staat nu weer te koop als bijzondere object. Er wordt gezocht naar iemand die de toren een herbestemming wil geven binnen de aanduiding ‘cultuurhistorisch waardevol relict.’
Conclusie
Onze iconische toren in Brabantpark is dus zeker geen watertoren. Het is een klokkentoren die, hoewel losstaand, hoorde bij de eerste Michaëlkerk die in de jaren ’50 werd gebouwd. Het markante herkenningspunt heeft de sloop van de kerk overleefd. De toren in Bossche stijl is beeldbepalend en hoort inmiddels bij de skyline van Brabantpark. De juiste herbestemming moet nog gevonden worden. Ik hoop er vanaf mijn luie bank nog lang van te genieten.
Foto's: ga met uw cursor/muis op de afbeelding staan om het bijschrift te lezen.
Bronnen:
- Reliwiki
- BHIC
- BN De Stem
- knvv
- Stadsarchief Breda
- be
- De Oranjeboom
- Augustinusparochie Breda
Editie 123 - maart 2026 - geschreven door: Ilona Hufkens
